Skildu málið á 3 mínútum
Hér er hver kafli síðunnar dreginn saman í eitt svar. Engar tölur eru útskýrðar til hlítar hér — hlekkurinn undir hverjum kafla fer í gögnin, grafið og heimildina á bak við hann.
Ísland og ESB — hvað segja gögnin?
Laugardaginn 29. ágúst 2026 er kosið um spurninguna: „Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“ Atkvæðagreiðslan er ráðgefandi og snýst aðeins um að hefja viðræður — hugsanlegur aðildarsamningur færi í aðra atkvæðagreiðslu síðar. Þessi síða tekur ekki afstöðu; hún sýnir opinber gögn frá Hagstofunni og Eurostat svo þú getir myndað þína eigin.
Hvað myndi aðild kosta — og hvað fengist til baka?
Aðildarríki greiða um 1% af þjóðartekjum í sameiginlega sjóði ESB og fá hluta til baka í styrkjum. Rík lönd eins og Ísland greiða meira en þau fá. Ísland greiðir þó þegar í EES-samstarfið, svo viðbótin er minni en heildartalan segir.
Áætlaður nettókostnaðurGróflega 10–20 milljarðar kr. á ári — en nákvæma tölu þekkir enginn fyrr en samið hefur verið.
Evran: kostir, gallar — og hvenær gæti hún komið?
Já-atkvæði þýðir ekki að Ísland taki upp evru. Fyrst þyrfti að semja um aðild, samþykkja samninginn í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu og loks uppfylla skilyrðin fyrir upptöku evru — sem Ísland gerir ekki í dag.
Raunhæfur tímarammiEkki fyrr en á fjórða áratugnum. Já-atkvæði leiðir ekki sjálfkrafa til lægri húsnæðisvaxta; möguleg upptaka evru væri mörgum árum síðar og áhrifin háð bæði samningaferlinu og efnahagsþróun.
Skuldir hins opinbera: Ísland í evrópskum samanburði
Skuldir hins opinbera hafa farið upp og niður: um 75% af landsframleiðslu um aldamót, undir 30% fyrir hrun, í kringum 137% árið 2011 — og hafa síðan verið greiddar niður. Ísland stendur í dag betur en mörg stór ESB-ríki, en verr en hin Norðurlöndin.
Staðan gagnvart MaastrichtSkuldaskilyrðið er annaðhvort undir 60% eða á öruggri niðurleið — og þar er Ísland réttum megin við línuna.
Hversu mikil yrðu áhrif Íslands innan ESB?
Ísland yrði fámennasta aðildarríkið, en fengi samt fastan lágmarkspakka af sætum og atkvæðum — og neitunarvald í nokkrum málaflokkum. Í dag, undir EES, tekur Ísland upp stóran hluta löggjafarinnar með engin atkvæði.
Vægi Íslands6 Evrópuþingmenn, einn framkvæmdastjóri og eitt af 28 atkvæðum í ráðinu — en 0,09% af íbúafjölda ESB.
Hvað breytist í sjávarútvegi?
Formlega færðist valdið til að ákveða heildarafla frá íslenskum stjórnvöldum til ráðherraráðs ESB. Ráðgjöfin kæmi áfram frá sömu vísindastofnunum, og kvótahlutdeildir byggja á veiðireynslu — sem myndi að óbreyttu skila Íslandi nær öllum kvóta í eigin lögsögu.
Stærsta óvissanSjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður í viðræðunum 2010–2013 — enginn veit hvað samningur myndi innihalda.
Hvað gerist í landbúnaði?
Tollar á matvöru frá ESB féllu niður og matarverð myndi líklega lækka. Á móti breyttist stuðningskerfið: búvörusamningar vikju fyrir beingreiðslum ESB á hektara, ásamt sérstökum norðurslóðastuðningi sem allt Ísland félli undir.
Hvorugt stenst„Landbúnaður leggst af“ og „ekkert breytist“ stangast bæði á við reynslu annarra ríkja.